Loading...

Cụ bà gần 90 tuổi suốt 70 năm làm bánh tổ – bánh Tết người Quảng Nam, Đà Nẵng

Cụ Lê Thị Cái ( 86 tuổi, trú K74/21A Trưng Nữ Vương, Đà Nẵng) vẫn duy trì nghề làm bánh tổ suốt 70 năm qua và đang truyền lại nghề truyền thống này cho các thế hệ sau trong gia đình.

Như bánh chưng của người Bắc, bánh tét của người Nam, đối với người Quảng Nam- Đà Nẵng, bánh tổ không thể thiếu trong mỗi dịp tết. Nhưng ngày nay, ở thành phố, không còn nhiều người bỏ công sức làm loại bánh này nữa hoặc không biết cách làm bánh mà thường đi mua.

Loading...

Bánh tổ – sự tri ân với tổ tiên

Về sự ra đời của bánh tổ, có khá nhiều giả thuyết với người Quảng- Đà. Tương truyền, xưa kia, khi Âu Cơ và Lạc Long Quân chia 50 con xuống biển, 50 con lên non, tổ mẫu đã làm bánh tổ để các con đi đường ăn. Hình dạng bánh tổ giống như tổ chim, giúp liên tưởng đến loài chim phượng- dòng giống của Âu Cơ, nhằm dạy các con đạo lý “con người có tổ có tông”.

Giả thuyết khác cho rằng, khi hành quân ra Bắc, vua Quang Trung đã cho làm loại bánh này để quân lính ăn khi đi đường dài vì bánh không mốc, thiu.

banh-to-quang-nam
Dù đã gần 90 tuổi nhưng cụ Hai vẫn làm bánh tổ

Để làm được bánh tổ, phải trải qua nhiều công đoạn, thời gian dài,và rất vất vả. Thế mới nói, bánh tổ nói lên được thành ý của người Quảng, sự chịu thương chịu khó, sự kiên nhẫn và mộc mạc. Cụ Lê Thị Cái nói: “Phải chuẩn bị nguyên vật liệu từ đầu tháng chạp như đong nếp, đài bánh, nồi hấp, củi, đường…Đầu tiên, vo gạo nếp sau đó đem ngâm, phơi rồi nghiền thành bột. Đường bát, nấu với nước, vớt bọt liên tục và lọc qua 3 lớp lưới để bánh được mịn. Trộn đều bột và đường với một tỷ lệ nhất định rồi đổ vào khuôn, đem hấp khoảng 3 tiếng. Làm khuôn, hay còn gọi là đài bánh, cũng khá công phu: lá chuối đem hơ lửa, dùng que tre lớn hơn cây tăm 1 chút (đã được ngâm cho dai và phơi khô kỹ) ghim lại, đặt trong một cái giỏ tre”.

Trong ngày tết, bánh tổ được đặt lên bàn thờ, cúng tổ tiên. Người Quảng thường xắt lát bánh tổ, để tráng miệng và đãi khách. Bánh tổ có vị ngọt, thanh của đường bát. Khi mới ra lò, rất dẻo, có màu vàng cánh gián tươi tắn. Bánh có thể để được một năm mà không bị thiu, mốc. Càng để lâu, bánh càng cứng, khi ăn, xắt lát để chiên hoặc nướng rất giòn, ngon. Trước kia, cứ vào đầu tháng Cháp, người Quảng Nam- Đà Nẵng đã rậm rịch chuẩn bị nguyên liệu làm bánh. Nhưng giờ, hầu hết, đều đi mua, càng ngày càng ít người làm được loại bánh truyền thống đặc trưng này.

banh-to-quang-nam
Mỗi vụ, cụ Hai làm cả tấn nếp, phục vụ người dân 

Bốn đời đắm đuối với nghề

Cái duyên gắn bó với nghề làm bánh tổ đến với cụ Lê Thị Cái rất tự nhiên. Từ nhỏ, qua nhà hàng xóm chơi, vào mỗi dịp tết, cụ thấy họ làm được bánh tổ, loại bánh mà mình rất thích ăn nên cô bé con khi ấy cứ chăm chú theo dõi từng công đoạn làm bánh, ghi nhớ trong đầu. Mỗi năm, học một chút, cho đến năm 16 tuổi, cô bé năm nào đã thành thiếu nữ, quyết định mở lò bánh tổ. Khi ấy, cả làng chỉ có 4 lò bánh và lò bánh của cô bé 16 tuổi là non nớt nhất. Bằng cái tâm và sự say mê nghề, tiếng thơm bay xa, lò bánh của cụ Cái được biết đến khắp TP Đà Nẵng. Mỗi dịp Xuân về, gia đình cụ làm cả tấn nếp để phục vụ bà con.

Dù đã gần 90 tuổi nhưng cụ Hai vẫn rất minh mẫn, mạnh khỏe. Cụ nhớ lại: “Hồi ấy, không có máy móc như bây giờ. Mỗi lần làm bánh, cả nhà, mấy chục người thức cả tuần. Mình tôi ngồi sàng sẩy một tấn nếp, nhặt những hạt xấu ra, xong đem vuốt nếp rồi ngâm, phơi. Đàn ông khỏe mạnh trong nhà thì đảm nhận giã gạo bằng cối đá. Trẻ con thì lau, rửa lá. Mỗi người, một công việc mới làm kịp để giao hàng. Bây giờ, có máy xay bột và máy sấy rồi thì không cần giã gạo và phơi nữa. Làm bánh tổ phải rất kiên nhẫn và khéo léo. Khi hấp bánh, đậy kín không cho hơi bay ra ngoài, cũng không được để nước bốc hơi đọng trên bánh. Xếp bánh thành nhiều tầng đến khi đầy nồi hấp. Lửa vừa phải, không quá to hay nhỏ. Dù nhiều người biết làm bánh tổ nhưng mỗi gia đình có bí quyết riêng, vì thế, bánh của mỗi gia đình lại có vị riêng. Để nhận biết một chiếc bánh tổ ngon, trước hết màu sắc phải tươi tắn, khuôn hình không méo mó, phía trên có lỗ giỗ như rắc hoa, ăn dẻo ngọt”.

banh-to-quang-nam
Bánh tổ được làm vào dịp Tết dâng lên bàn thờ gia tiên

Vì tuổi cao sức yếu, con cháu lại bận rộn làm ăn, nên những năm gần đây, cụ Hai chỉ làm được 4-5 tạ nếp, tương đương 4.000-5.000 chiếc bánh. Các đại lý đến lấy trực tiếp để đổ cho những cửa hàng trên toàn địa bàn TP nên cụ không phải mất công bán lẻ. Ai muốn mua bánh tổ của cụ Hai, phải đặt trước cả 3-4 tháng. Đặc biệt, trong 2 năm trở lại đây, hàng chục Việt Kiều về quê ăn tết đã đặt bánh tổ cụ Hai mang đi nước ngoài để đãi bạn bè quốc tế.

Những ngày tết, đến nhà cụ Hai, không khí làm bánh rất rộn ràng. Cụ có 4 người con gái, 5 người con trai (2 người đã mất), 4 con dâu, 15 đứa cháu và 7 đứa chắt. Từ 10 tuổi trở lên, tất cả đều có thể làm bánh tổ. Vào mỗi dịp cận tết, dù ai bận bịu thế nào cũng phải sắp xếp công việc về nhà cùng nhau làm bánh tổ.

Nguồn: http://thethaovanhoa.vn/xa-hoi/chuyen-cu-ba-70-nam-lam-banh-to-banh-tet-nguoi-quang-nam-da-nang-n20150305142754048.htm
Loading...