Loading...

Biểu tượng của Phố cổ Hội An: Ông lão 100 tuổi bên gánh chè xí mà

Một chiều Phố Cổ mưa nào đó, cầm trên tay chén xí mà nóng hổi thoảng mùi thơm dịu, bỗng thấy lòng yên bình và nhẹ nhàng đến lạ. Đó là cảm giác của những người đã từng ghé và thưởng thức món chè “xí mà” đặc biệt của “ông lão xí mà” – biểu tượng quen thuộc của Phố cổ nơi đây.

ong-lao-100-tuoi-ben-ganh-che-xi-ma

Loading...

Khi tốc độ đô thị hóa tại ngày càng nhanh thì những nét văn hóa xưa cũ ngày càng bị mài mòn. Còn đâu những gánh hàng rong cùng với những tiếng rao năm nào đã dần dần trở thành kí ức của mỗi thế hệ, mỗi đời người. Và bất chợt, ta lại muốn quay về với phố Hội, tìm về gánh hàng “chí mà phủ” đã thành di sản của Hội An.

Gánh hàng xí mà phủ năm nào luôn có bóng dáng một ông lão đã dành hơn nửa đời người cho món ăn ấy. Ông là Ngô Hiển, nhiều người gọi ông là Ông Ngô Thiển, tuổi đời của ông đã gần một thế kỷ. Chẳng ai biết tên thật của ông là gì, mọi người chỉ quen gọi ông với cái tên rất mộc mạc, chân chất “ông già xí mà”.

ong-lao-100-tuoi-ben-ganh-che-xi-ma

Năm nay có lẽ ông đã ngoài 100 tuổi, có thể ông vẫn còn, cũng có thể đã mất. Người Hội An không còn thấy ông bên gánh chè nữa, người nhà ông vẫn tiếp tục bán. Nhưng đó vẫn là hình ảnh không bao giờ phai nhạt trong ký ức người dân nơi đây.

Xí mà còn có tên gọi khác là chè mè đen. Lúc còn ngồi bán, ông hay ngồi bán bên ngã tư đường Nguyễn Trường Tộ (đối diện Trung tâm bảo trợ trẻ em mồ côi Hội An): một chiếc đòn gánh đã cũ, bên là một nồi chè đặt trên bếp than, bên là ấm nước chè tươi trong gáo dừa khô. Chè “xí mà” không chỉ thơm ngon mà còn bổ dưỡng, trị được chứng cao huyết áp, xơ vữa động mạch, táo bón,…có lẽ vì thế mà thực khách yêu thích món chè này, yêu gánh chè của ông Thiển và quý cả ông lão dành trọn đời mình cho món chè có 1-0-2, cho đặc sản của Hội An.

ong-lao-100-tuoi-ben-ganh-che-xi-ma

Một bạn già tên Xuân của ông Thiểu ngồi bên tiếp lời: “Để có được nồi chè này, 2 vợ chồng lão phải dậy từ 3h sáng. Ở Hội An chỉ có ổng là người duy nhất bán thôi. Xí mà đã cùng với ổng tham dự các cuộc thi về văn hóa ẩm thực trong tỉnh và nó đã được công nhận là đặc sản của riêng du lịch Hội An đấy!”

Mỗi sáng, ông Thiểu tự mình chuẩn bị tất cả các nguyên liệu rồi đi gánh nước nấu. Ông không cho ai làm thay, chỉ khi ông gật đầu thì mới được phụ. Mỗi nồi chè ông chỉ bán chừng 3 tiếng đồng hồ mỗi sáng là hết sạch.

Nguyên liệu chính của chè xí mà là mè đen, sau khi được ngâm khoảng 3 tiếng thì đem mè đi xay nhuyễn rồi trộn các cây thuốc Bắc vào. Ông Thiểu cho biết: “Nước để nấu chè được lấy về từ chiếc giếng cổ hơn nghìn năm tuổi gần nhà. Chỉ có nước nớ (ấy) làm xí mà mới có mùi vị đậm đà riêng thôi. Xí mà sẽ ngon ngọt hơn. Người ăn sẽ dễ dàng nhận ra nó dở nếu dùng nước máy!”.

ong-lao-100-tuoi-ben-ganh-che-xi-ma
Thì ra chiếc giếng mà ông Thiểu nói đến chính là giếng Bá Lễ có từ thời của nhà Chăm xưa (khoảng từ thế kỷ thứ VIII – IX). Chất liệu làm giếng cổ này duy nhất bằng gạch mà không dùng vôi vữa kết lại, dưới chân là khung gỗ lim rộng bản, cả nghìn năm nay vẫn cho dòng nước quý giá mà không đâu sánh được.

ong-lao-100-tuoi-ben-ganh-che-xi-ma

Có lẽ ấn tượng nhất là cái cách thưởng thức chè xí mà. Khách ăn buộc phải ngồi lổm xổm. Ghế đọt chỉ có dăm bảy cái dành cho người nước ngoài nếu không quen theo cách lổm xổm. Chiếc bát sứ bé chỉ chừng hai vá chè là đầy. Ăn xí mà phải dùng một chiếc muỗng con, nếm dần từng tí một sẽ thấy ngọt lịm từ đầu lưỡi và thơm thoảng mùi thuốc Bắc.

Nhìn lại cả cuộc đời ông Thiển, từ gánh hàng rong với những tiếng rao, đến gánh hàng vỉa hè vì tuổi già không thể gánh được nữa. Và giờ đây, đến lúc trở bệnh, khi không thể tiếp tục cống hiến bên gánh hàng rong của mình, ông đã truyền lại món nghề gia truyền cho con gái mình tiếp nối để mang món chè này đến với mọi người, để những ai quay lại chốn cũ mà không thấy hình ảnh ông già bên gánh “chí mà phủ” vẫn được ấm lòng bởi những chén chè ngon. Và cứ thể, ông Thiển cùng gánh hàng rong của mình đã dường như đã trở thành di sản, người giữ hồn phố Hội trong tâm trí, kí ức của người dân gần xa.

Loading...